چرا از بوی بعضی عطرها کلافه میشوید؟ کدام نتها و عطرها محرک اصلی میگرن و سردرد هستند؟
شاید برای شما هم پیش آمده باشد: با شوق و ذوق فراوان وارد یک عطرفروشی میشوید، چند عطر خوشبو را تست میکنید، یا شاید همکار جلوتر از شما در پلههای اداره، ادکلن جدیدش را اسپری کرده است. اما به جای حس شادابی، ناگهان تیر کشیدن عجیبی را در شقیقههای خود حس میکنید. بله! سردرد عطری به سراغتان آمده است. چرا یک شیشه مایع لوکس و گرانقیمت که قرار است مایه آرامش و جذابیت باشد، میتواند به یک عامل شکنجه تبدیل شود؟ اگر به دنبال پاسخ این سوال هستید و میخواهید بدانید کدام نتها مقصر اصلی این ماجرا هستند، پیشنهاد میکنیم برای انتخاب یک عطر ایدهآل و بدون عوارض، حتماً اصول خرید عطر و ادکلن اورجینال را بشناسید تا دیگر دچار این تجربه تلخ نشوید. در این مقاله قرار است به عمق این پدیده مرموز سفر کنیم.
علم پشت پرده: چرا مغز ما به بعضی عطرها واکنش دفاعی نشان میدهد؟
بسیاری از مردم فکر میکنند سردرد ناشی از عطر، صرفاً یک بهانهجویی یا حساسیت ساده است؛ اما علم پزشکی نظر دیگری دارد. سیستم بویایی ما مستقیماً به سیستم لیمبیک (مرکز احساسات و حافظه در مغز) متصل است. وقتی مولکولهای عطر را استنشاق میکنید، سلولهای عصبی داخل بینی تحریک شده و سیگنالهایی را به مغز میفرستند.
در برخی افراد، این سیگنالها بیش از حد قوی هستند. مواد شیمیایی موجود در عطرها میتوانند باعث گشاد شدن یا انقباض ناگهانی رگهای خونی در مغز شوند. این تغییر ناگهانی در جریان خون، اعصاب محیطی مغز را تحریک کرده و منجر به دردهای ضرباندار یا همان میگرن ناشی از بو (Osmophobia) میشود. علاوه بر این، عطرها سینوسها را نیز تحریک میکنند؛ تورم مجاری سینوسی به دلیل حساسیت به ترکیبات عطر، فشاری به پیشانی و دور چشمها وارد میکند که دقیقاً شبیه به سردردهای سینوسی است.
مواد شیمیایی پنهان؛ مقصران نامرئی در شیشههای عطر
همه تقصیرها گردن گلها و گیاهان نیست! در دنیای عطرسازی مدرن، برای ماندگاری بالا و پخش بوی شدید، از صدها ماده شیمیایی سنتتیک (مصنوعی) استفاده میشود. یکی از اصلیترین مقصران، «فتالاتها» (Phthalates) هستند؛ موادی که به عنوان تثبیتکننده به عطر اضافه میشوند تا بوی آن ساعتها روی پوست شما بماند.
ماده شیمیایی دیگر، «بنزن مشتق شده» است. این ترکیبات سنتتیک ارزانقیمت، سیستم عصبی افراد حساس را به شدت تحریک میکنند. به همین دلیل است که گاهی اوقات یک عطر فیک یا اسانس مترویی، خیلی سریعتر از یک عطر نیش و باکیفیت شما را به سردرد میاندازد. اگر به سلامتی خود اهمیت میدهید، همواره باید به دنبال محصولاتی باشید که اصالت آنها تضمین شده باشد؛ شما میتوانید با بررسی لیست قیمت ادکلنهای اصل و باکیفیت ، گزینههایی را انتخاب کنید که از مواد اولیه استاندارد و گرید پزشکی استفاده میکنند و کمترین میزان حساسیتزایی را دارند.
متهمان اصلی: کدام نتها و روایح باعث سردرد میشوند؟
اگر از آن دسته افرادی هستید که زود با بوی عطر کلافه میشوید، باید «لیست سیاه» نتهای عطری را بشناسید. عطرسازان خلاق هستند، اما برخی از روایح به طور طبیعی پتانسیل بالایی برای تحریک اعصاب دارند:
- نتهای گلی سفید و سنگین (یاس، مریم، گاردنیا): گل یاس و مریم حاوی مولکولی به نام “ایندول” هستند. این مولکول در دوزهای بالا بویی بسیار سنگین، غلیظ و گاهی شبیه به مواد شیمیایی دارد که محرک شماره یک میگرن است.
- نتهای شیرین و اورماند (شکلات، کارامل، وانیل مفرط): عطرها با رایحه کارامل، پشمک یا شکلات، اگر بیش از حد غلیظ باشند، سیگنال «اشباع شدگی» به مغز میفرستند. این روایح قند خون حسی شما را بالا میبرند و حس تهوع و سردرد ایجاد میکنند.
- مشکهای صنعتی و سنگین: مشک طبیعی بسیار نایاب است؛ بنابراین در اکثر عطرها از مشکهای سنتتیک (White Musk) استفاده میشود. پودری بودن و سنگینی بیش از حد برخی مشکها، مجاری تنفسی را کیپ کرده و سردرد ایجاد میکند.
- نتهای عود و چرم غلیظ: روایح شرقی و چوبی سنگین که خط بوی بالایی دارند، در فضاهای بسته اکسیژن محیط را برای فرد به شدت کم جلوه میدهند.
چرا عطر دیگران ما را آزار میدهد اما خودشان نه؟
حتماً این تجربه را داشتهاید که همکارتان غرق در بوی عطر تلخ و تند خود است و لذت میبرد، در حالی که شما در یک قدمی او در حال زجر کشیدن هستید! دلیل این پدیده «انطباق بویایی» یا کوربویی موقت است. وقتی کسی به طور مداوم از یک عطر استفاده میکند، مغز او برای جلوگیری از اورلود (بارگذاری بیش از حد اطلاعات)، آن بو را فیلتر میکند. بنابراین خود شخص دیگر بوی عطرش را حس نمیکند و به همین دلیل دوز اسپری کردنش را بالاتر میبرد! اینجاست که اطرافیان قربانی پخش بوی شدید آن عطر میشوند.
چگونه عطری انتخاب کنیم که سردرد نیاورد؟
اگر مستعد سردرد هستید، نیازی نیست دنیای جذاب عطرها را کنار بگذارید. فقط کافی است هوشمندانهتر انتخاب کنید:
- به سراغ گروههای بویایی خنک و مرکباتی بروید: نتهایی مانند لیمو، ترنج، نارنگی، چای سبز و نتهای دریایی (Aquatic) به دلیل مولکولهای سبکتر، به سرعت از محیط محو میشوند و سیستم عصبی را تحریک نمیکنند.
- غلظتهای سبکتر را انتخاب کنید: به جای خرید پرفام (Parfum) یا او د پرفام (EDP)، به سراغ او د تویلت (EDT) یا کلوژنها بروید که درصد اسانس کمتر و الکل بیشتری دارند و سبکتر هستند.
- تست عطر روی پوست در زمان مناسب: هیچوقت عطر را روی کاغذ تست بلاتر نخرید. آن را روی مچ دست بزنید، از مغازه خارج شوید و اجازه دهید حداقل ۲ ساعت بگذرد. اگر در این مدت سیگنال درد از مغز دریافت نکردید، عطر برای شما امن است.
- عطرهای طبیعی و بدون الکل را امتحان کنید: بسیاری از سردردها ناشی از الکلهای بیکیفیت صنعتی یا حلالهای شیمیایی است. استفاده از عطرهای روغنی (Oil-based)، عطرآجینهای طبیعی (Solid Perfumes) یا مِستهای بدون الکل، شانس تحریک اعصاب بویایی را به حداقل میرساند.
- از تکنیک اسپری در پشت زانو یا مچ پا استفاده کنید: اگر به یک رایحه علاقه دارید اما کمی شما را کلافه میکند، آن را هرگز روی پوست گردن، زیر گلو یا لباس خود (نزدیک به بینی) اسپری نکنید. اسپری کردن عطر روی مچ دستها، پشت زانوها یا حتی پشت موها باعث میشود مولکولهای عطر با فاصله به بینی شما برسند و غلظت ناگهانی آنها مغزتان را غافلگیر و قفل نکند.
اگر دچار سردرد عطری شدیم چه کنیم؟
اگر کار از کار گذشت و در محیطی قرار گرفتید که بوی عطر شما را کلافه کرد، این سه گام سریع را انجام دهید:
- هوای تازه و آب فراوان: سریعاً به فضای باز بروید و چند لیوان آب بنوشید تا غلظت مواد شیمیایی در خون کاهش یابد.
- پاک کردن محل عطر: اگر عطر روی پوست خودتان است، آن را با پنبه آغشته به الکل یا آب و صابون بدون بو بشویید. وازلین نیز میتواند مولکولهای عطر را به خود جذب کرده و بو را تضعیف کند.
- بوییدن دانههای قهوه (یک باور غلط!): برخلاف تصور عموم در عطرفروشیها، بوییدن قهوه سیستم بویایی را خستهتر میکند. به جای آن، پوست دست خودتان (جایی که عطر ندارد) یا یک پارچه نخی تمیز را ببویید تا سیستم بویاییتان ریست شود.
سخن پایانی: عطر شما، امضای سلامتی شماست
عطرها قرار است به ما اعتماد به نفس و حس خوب هدیه بدهند، نه اینکه مایه رنج ما یا اطرافیانمان شوند. شناخت نتهای حساسیتزا و همچنین خرید از مراجع معتبری که عطرهای اورجینال با ترکیبات استاندارد ارائه میدهند، بهترین راه برای پیشگیری از این سردردهای آزاردهنده است. دفعه بعد که خواستید عطری بخرید، نه تنها به زیبایی شیشه و برند آن، بلکه به سبک بودن نتها و واکنش مغزتان به آن توجه کنید. سلامت و آرامش شما همیشه در اولویت است!
